Hoogteziekte is een verzamelnaam voor lichamelijke klachten die ontstaan wanneer een persoon zich te snel verplaatst naar een hoogte boven de 2500 meter, zonder dat het lichaam de tijd krijgt om te acclimatiseren. Hoe hoger men stijgt, hoe lager de luchtdruk wordt. Hoewel het percentage zuurstof in de lucht gelijk blijft (ongeveer 21%), zitten de zuurstofmoleculen door de lagere druk verder uit elkaar. Per ademteug krijgt men dus minder zuurstof binnen, wat leidt tot acute hypoxie (zuurstofgebrek in de weefsels). De ernstigste en potentieel dodelijke longcomplicatie hiervan is HAPE (High Altitude Pulmonary Edema oftewel hoogte-longoedeem).

Van Milde Klachten naar HAPE

Milde hoogteziekte (acute hoogteziekte of AMS) uit zich in hoofdpijn, duizeligheid, misselijkheid en slapeloosheid. Dit is een waarschuwingssignaal. Als men ondanks deze klachten blijft stijgen, kan HAPE ontstaan. Dit ontwikkelt zich meestal na twee tot drie dagen op een hoogte boven de 3000 meter.

Door het acute zuurstofgebrek reageren de bloedvaten in de longen met een reflex: ze trekken extreem hard samen (pulmonale vasoconstrictie) om het bloed naar de beter geventileerde delen te sturen. Omdat het zuurstofgebrek echter overal in de longen is, stijgt de bloeddruk in de longslagaders tot gevaarlijke hoogte. Door deze enorme druk raken de wanden van de microscopische haarvaten beschadigd en begint er bloedvocht in de longblaasjes te lekken. De patiënt "verdrinkt" als het ware van binnenuit in zijn eigen lichaamsvocht.

Symptomen van HAPE

HAPE is een absolute medische noodsituatie. De symptomen ontwikkelen zich snel en omvatten:

  • Extreme kortademigheid en hyperventilatie, in het begin bij lichte inspanning, maar al snel ook in volledige rust.

  • Een droge hoest die later productief wordt, waarbij typisch roze, schuimend slijm wordt opgehoest (een direct teken van vocht en bloed in de longblaasjes).

  • Een reutelende of borrelende ademhaling die soms zonder stethoscoop hoorbaar is.

  • Cyanose: blauwkleuring van de lippen, tong en vingernagels.

  • Extreme zwakte, uitputting en verwardheid; de patiënt is vaak niet meer in staat om een rechte lijn te lopen (ataxie).

Behandeling en Preventie

De gouden en levensreddende regel bij HAPE is: onmiddellijk afdalen. Een daling van slechts 500 tot 1000 meter kan al een enorm verschil maken en het leven van de patiënt redden. Indien afdalen niet direct mogelijk is (bijvoorbeeld door slechte weersomstandigheden), moet de patiënt direct extra zuurstof toegediend krijgen of in een draagbare hyperbare drukzak (Gamow-bag) worden geplaatst, waarin de luchtdruk kunstmatig wordt verhoogd. Medicijnen zoals nifedipine (dat de longvaten verwijdt) kunnen ondersteunend werken. Preventie is echter het belangrijkst: langzaam stijgen (niet meer dan 300-500 meter per dag boven de 3000 meter) en voldoende drinken.