Exogene Allergische Alveolitis (EAA), in de internationale medische wereld steeds vaker aangeduid als Hypersensitivity Pneumonitis (HP), is een diffuse, immunologische longziekte. Het is een ontstekingsreactie van de longblaasjes (alveoli) en de kleinste luchtwegen (bronchioli) die wordt veroorzaakt door het herhaaldelijk inademen van specifieke organische stoffen of chemische deeltjes waarvoor de patiënt overgevoelig (allergisch) is geworden. De aandoening staat bekend om haar vele historische en kleurrijke namen, die direct verwijzen naar het beroep of de hobby van de patiënt.

Bekende Vormen en Oorzaken

EAA ontstaat wanneer iemand in een stoffige omgeving werkt waar grote hoeveelheden schimmels, bacteriën of dierlijke eiwitten in de lucht zweven. Bekende varianten zijn:

  • De duivenmelkerslong (of vogelhouderslong): Veroorzaakt door het inademen van eiwitten uit de gedroogde ontlasting, urine of huidschilfers van vogels (zoals duiven, parkieten of papegaaien).

  • De boerenlong: Veroorzaakt door het inademen van schimmels (Saccharopolyspora rectivirgula) die groeien op beschimmeld, vochtig hooi of graan.

  • De champignonkwekerslong: Veroorzaakt door compoststof tijdens de champignonteelt.

Het gaat hierbij niet om een klassieke IgE-gemedieerde allergie (zoals hooikoorts of allergisch astma), maar om een type III en type IV allergische reactie, waarbij immuuncomplexen en T-cellen littekenweefsel en granulomen in het longweefsel veroorzaken.

Symptomen: Acuut vs. Chronisch

EAA kan zich op twee manieren presenteren:

  • Acute vorm: Dit treedt 4 tot 8 uur na een massale blootstelling aan de stof op. De patiënt krijgt plotseling last van hoge koorts, rillingen, spierpijn, een droge hoest en ernstige kortademigheid. Het beeld lijkt sprekend op een zware griep of acute longontsteking, maar de klachten verdwijnen spontaan binnen enkele dagen als er geen nieuw contact met de stof plaatsvindt.

  • Chronische vorm: Dit ontstaat door jarenlange, subtiele blootstelling. Er treedt een langzame, onomkeerbare littekenvorming (longfibrose) op. De symptomen zijn slopend: langzaam verergerende kortademigheid, chronische droge hoest, vermoeidheid en gewichtsverlies.

Diagnose en Behandeling

De diagnose vereist een grondige anamnese van de woon- en werkomgeving, bloedonderzoek naar specifieke IgG-antistoffen (precipitines), een HRCT-scan van de longen en een longfunctieonderzoek.

De allerbelangrijkste en meest effectieve behandeling is het strikt en permanent vermijden van de veroorzakende stof. Dit betekent vaak dat een duivenmelker zijn hobby moet opgeven of dat een boer zijn bedrijfsvoering drastisch moet aanpassen. In de acute en subacute fase kunnen corticosteroïden (prednisolon) helpen om de ontsteking snel te remmen. Als de ziekte echter al is overgegaan in het chronische stadium van longfibrose, is de schade permanent en kan de longfunctie niet meer worden hersteld.