Een gas- en rookinhalatietrauma is een acute en ernstige beschadiging van de luchtwegen en het longweefsel als gevolg van het inademen van hete lucht, rook en toxische verbrandingsproducten. Dit type trauma is de belangrijkste doodsoorzaak bij slachtoffers van woningbranden en industriële ongevallen, nog vaker dan de huidverbrandingen zelf. Rook is een complex en agressief mengsel van verhitte gassen, vloeibare deeltjes en roet, dat op verschillende niveaus in het ademhalingsstelsel schade aanricht.
De Drie Mechanismen van Schade
Een inhalatietrauma veroorzaakt schade via drie verschillende mechanismen, afhankelijk van de samenstelling van de rook:
-
Thermische schade: Veroorzaakt door de extreme hitte van de ingeademde lucht. Omdat de bovenste luchtwegen (neus, keel, strottenhoofd) een uitstekende warmtewisselaar zijn, wordt de meeste hitte hier geabsorbeerd. Dit leidt tot directe brandwonden, met als gevolg een massale en snelle zwelling (oedeem) van de keel en het strottenhoofd, wat binnen enkele minuten tot verstikking kan leiden.
-
Chemische irritatie: Wordt veroorzaakt door toxische gassen die vrijkomen bij de verbranding van moderne materialen (zoals plastics en textiel), waaronder chloorgas, ammoniak en acroleïne. Deze stoffen lossen op in het vocht van de luchtwegen en vormen agressieve zuren of basen. Dit vernietigt de trilharen, veroorzaakt zware bronchitis en leidt ertoe dat de longblaasjes volstromen met vocht (longoedeem).
-
Systemische toxiciteit: Veroorzaakt door de inademing van onzichtbare, giftige gassen zoals koolmonoxide ($CO$) en waterstofcyanide (blauwzuurgas). Koolmonoxide bindt zich 200 keer sterker aan hemoglobine dan zuurstof, waardoor het bloed geen zuurstof meer kan transporteren. Dit leidt tot acute verstikking op cellulair niveau.
Symptomen
De symptomen van een inhalatietrauma kunnen direct aanwezig zijn, maar ook pas na 12 tot 24 uur gevaarlijk verergeren:
-
Roetsporen rond de neus en mond, of roethoudend slijm (sputum).
-
Verbrande neusharen en blaren in de mond- en keelholte.
-
Heesheid, een veranderde stem of een luide, gierende ademhaling (stridor) – dit zijn absolute alarmsignalen voor een dreigende afsluiting van de bovenste luchtweg!
-
Een zware, pijnlijke hoest en kortademigheid.
-
Hoofdpijn, misselijkheid, verwardheid en bewusteloosheid (wijst op koolmonoxidevergiftiging).
Behandeling
Bij het vermoeden van een inhalatietrauma moet het slachtoffer direct uit de rook worden gehaald en direct 100% zuurstof toegediend krijgen via een speciaal masker (non-rebreather). Dit versnelt de klaring van koolmonoxide uit het bloed.
Als er alarmsignalen zijn voor thermische schade aan de keel, mag niet worden gewacht tot de luchtweg volledig dichtzwelt: de patiënt moet preventief en met spoed worden geïntubeerd om de luchtweg open te houden. Op de intensive care richt de verdere behandeling zich op intensieve longbehandelingen, het uitzuigen van roet en slijm via een bronchoscopie, en ondersteunende beademing.