Acute epiglottitis is een acute, bacteriële ontsteking van het strotklepje (de epiglottis) en de omliggende structuren boven de stembanden (supraglottisch). Het strotklepje is een flexibel kraakbeentje dat tijdens het slikken de luchtpijp afsluit, zodat er geen voedsel of drank in de longen terechtkomt. Wanneer dit klepje acuut ontstoken raakt, kan het binnen enkele uren opzwellen tot de grootte van een kers. Dit vormt een acute, mechanische blokkade van de luchtpijp en is een van de meest gevreesde medische noodsituaties in de kindergeneeskunde en spoedeisende hulp vanwege het acute risico op volledige verstikking.
Oorzaak en Preventie
De absolute hoofdverwekker van acute epiglottitis is de bacterie Haemophilus influenzae type b (Hib). Vóór de jaren 90 van de vorige eeuw was epiglottitis een relatief veelvoorkomende en gevreesde ziekte bij jonge kinderen tussen de 2 en 6 jaar. Dankzij de introductie van de succesvolle Hib-vaccinatie binnen het rijksvaccinatieprogramma is de incidentie bij kinderen in westerse landen spectaculair gedaald. Tegenwoordig wordt de ziekte vaker gezien bij ongevaccineerde kinderen en bij volwassenen, bij wie de infectie ook door andere bacteriën (zoals streptokokken of staphylokokken) veroorzaakt kan worden.
Symptomen: De Vier D's
De symptomen van epiglottitis ontwikkelen zich met een angstaanjagende snelheid, vaak binnen enkele uren. Het klinische beeld is zeer karakteristiek en wordt in de medische literatuur vaak samengevat met de "vier D's":
-
Dysfagie: Ernstige slikklachten. De keel is zo pijnlijk en opgezwollen dat slikken nagenoeg onmogelijk is.
-
Drooling: Kwijlen. Omdat het kind of de volwassene zijn eigen speeksel niet meer kan doorslikken vanwege de pijn, loopt het speeksel spontaan de mond uit.
-
Dysfonie: Een gedempte, hese stem. De stem klinkt typisch alsof de patiënt een hete aardappel in de mond heeft (hot potato voice).
-
Distress: Acute ademnood en diepe angst.
Patiënten hebben daarnaast zeer hoge koorts en nemen instinctief de driepoot-houding (tripod position) aan: ze zitten rechtop, leunen ver voorover steunend op hun handen, met de kin naar voren en de mond open om de luchtweg mechanisch maximaal open te houden.
Cruciale Aanpak en Behandeling
Bij het vermoeden van acute epiglottitis geldt een absolute basisregel: laat de patiënt met rust en raak de keel niet aan! Het dwingen van een kind om te gaan liggen of het inspecteren van de keel met een tongspatel kan een reflexmatige, volledige verkramping van het strotklepje (laryngospasme) uitlokken, wat leidt tot een acute, totale ademstilstand.
De patiënt moet met spoed en onder begeleiding van een arts (met zwaailichten) naar het ziekenhuis worden getransporteerd. De behandeling vindt plaats op de operatiekamer of intensive care, waar een ervaren anesthesist of KNO-arts klaarstaat om de luchtweg veilig te stellen. Dit gebeurt via een voorzichtige intubatie onder algehele narcose, of in noodsituaties via een spoed-tracheotomie (een snede in de hals). Pas als de ademweg veilig is stelt, wordt er gestart met intraveneuze antibiotica (cephalosporines) en corticosteroïden om de infectie en de zwelling te bestrijden. Binnen enkele dagen neemt de zwelling meestal snel af.