Pulmonale Alveolaire Proteïnose (PAP) is een zeer zeldzame en diffuse longziekte die gekenmerkt wordt door een abnormale ophoping van surfactant in de longblaasjes (alveoli). Surfactant is een complexe mix van vetten en eiwitten die normaal gesproken door de longen wordt geproduceerd om te zorgen dat de longblaasjes niet inklappen tijdens het uitademen. Bij PAP-patiënten faalt de afbraak en opruiming van deze stof, waardoor de longblaasjes letterlijk verstopt raken met een dikke, melkachtige substantie. Hierdoor wordt de gaswisseling ernstig belemmerd.
Oorzaken en Vormen
Er worden drie hoofdvormen van PAP onderscheiden, op basis van de onderliggende oorzaak:
-
Auto-immuun PAP (primair): Dit is de meest voorkomende vorm (ca. 90% van de gevallen). Het lichaam produceert ten onrechte antistoffen tegen GM-CSF (Granulocyt-Macrofagen Koloniestimulerende Factor). Dit eiwit is essentieel voor de rijping en werking van alveolaire macrofagen (de vuilnismannen van de longen). Zonder actieve GM-CSF kunnen de macrofagen het overtollige surfactant niet meer opeten en afbreken.
-
Secundaire PAP: Ontstaat als gevolg van andere aandoeningen, zoals bloedkanker (leukemie), zware blootstelling aan giftige stoffen (silicastof) of immuundeficiënties, die de werking van de macrofagen beschadigen.
-
Congenitale PAP: Een zeer zeldzame, erfelijke vorm die direct na de geboorte optreedt door genetische mutaties in de surfactantproductie.
Symptomen
De symptomen van PAP ontwikkelen zich meestal heel geleidelijk, vaak over een periode van maanden of jaren, wat de diagnose bemoeilijkt. De belangrijkste klachten zijn:
-
Langzaam progressieve kortademigheid, in het begin alleen bij zware inspanning, later ook in rust.
-
Een chronische, droge hoest. Soms kan de patiënt brokjes wit, kalkachtig materiaal ophoesten.
-
Aanhoudende vermoeidheid en algehele zwakte door chronisch zuurstofgebrek.
-
Onverklaarbaar gewichtsverlies en lichte koorts.
-
Trommelstokvingers (horlogeglasnagels) in een gevorderd stadium.
Diagnose en Behandeling
Op een röntgenfoto of CT-scan van de borstkas is een typisch patroon te zien dat bekend staat als 'crazy paving' (een mozaïekpatroon van melkglasverkleuringen). De diagnose wordt definitief bevestigd via een bronchoscopie met een broncho-alveolaire lavage (BAL): het opgezogen spoelvocht heeft bij PAP-patiënten een karakteristiek ondoorzichtig, melkachtig uiterlijk.
De gouden standaard voor de behandeling van matige tot ernstige PAP is even uniek als effectief: de Whole Lung Lavage (WLL) oftewel de gehele longspoeling. Onder algehele narcose wordt de patiënt via een speciale dubbellid-tube beademd op één long, terwijl de andere long herhaaldelijk wordt volgegoten met warm zout water (soms wel 10 tot 20 liter) en handmatig wordt gemasseerd om het opgehoopte surfactant los te spoelen en op te zuigen. Nadat de eerste long is schoongemaakt, volgt later de andere long. Voor de auto-immuunvorm wordt tegenwoordig ook geëxperimenteerd met het direct inhaleren van GM-CSF om de macrofagen weer te activeren.